Wystawa „Głodne drzewa” w Centralnym Muzeum Włókiennictwa otwarta

Od ostatniego tygodnia można oglądać kolejną wystawę, która powstała przy wsparciu III edycji Ogólnopolskiego Programu Dotacyjnego Artystyczna Podróż Hestii. Instalacja „Głodne drzewa”, autorstwa Przemka Branasa, to wielkoformatowa wisząca kurtyna wykonana z liści eukaliptusa zszywanych nićmi na maszynie do szycia.

Praca jest refleksją nad historią roślin, historią kolonialną, ciałem i ideą atmosfery oraz krajobrazu – nad tym, jak człowiek i roślina wspólnie kształtują przestrzeń i doświadczenie świata oraz tego, co tym światem jest.

Drzewa eukaliptusowe, pierwotnie australijskie, w XIX wieku stały się narzędziem kolonialnej kontroli: sprowadzano je do Europy, Afryki, Ameryki Południowej, by osuszać bagna, stabilizować krajobrazy, wreszcie – paradoksalnie europeizować krajobrazy, i „uzdrawiać” powietrze. Ich charakterystyczny oleisty, ostry, przenikliwy zapach był utożsamiany z czystością, zdrowiem i cywilizacyjnym porządkiem. Atmosfera stawała się medium władzy: powietrze samo było przestrzenią polityczną, a węch – zmysłem bezpośredniego (również klasowego) podporządkowania. Choć w swoim naturalnym środowisku dla pierwszych mieszkańców był niewidoczną częścią krajobrazu, niejednokrotnie traktowany jako chwast, bardzo szybko został zauważony przez kolonialnych intelektualistów.

Eukaliptus nigdy nie podróżował sam: towarzyszyły mu idee, mikroorganizmy, ekonomiczne interesy kolonialne, nadzieje na zysk, wizje lepszej przyszłości. Jego obecność w krajobrazie była świadectwem imperiów – materialnym i sensorycznym śladem kolonializmu, pracy wykształconych botaników oraz inżynierów społeczeństw. Jednocześnie te „drzewa przeciwgorączkowe” i „oczyszczające powietrze” zmieniały ziemię, tworząc monokultury, wypierając lokalną bioróżnorodność, osuszając gleby i podporządkowując przyrodę – w tym człowieka – gospodarce i ideologii.